# -*- mode: org -*- New Express Plus Uzbek [Hidaka] (2026.04.01-12.) - pros: tömör, jó szövegek, a legfontosabb dolgok mind benne vannak - cons: nem annyira részletes, kevés feladat (és nem túl izgalmasak), elírások University Uzbek [Shimada] (2026.04.15-21.) - pros: alapos, sok fordítási feladat, cirill betűs verzió is - cons: nagyon száraz, nincsenek összefüggő szövegek Uzbek Language [Alimov] (2026.04.23-05.05.) - pros: több szöveg, rengeteg információ, partikulák, beszélt nyelvi / regionális variánsok - cons: amatőr szerkesztés, sok elírás, következetlenségek ... nem alkalmas első könyvnek: - nincs hanganyag - a feladatokhoz nincsen megoldás - magyarázat nélkül használ szavakat/nyelvtant stb. Uzbek - An Elementary Textbook [Azimova] (2026.05.05-16.) - pros: interaktív CD van hozzá, videókkal, sok kommunikatív feladat, sok összefüggő szöveg - cons: nem egyéni tanulásra lett kitalálva, nincsenek megoldások, lassan (és nem lineárisan) halad Modern Literary Uzbek [Bodrogligeti] (2026.05.17-) - pros: sok lecke komolyabb olvasmányokkal (2. kötet), részletes magyarázatokkal, szószedetekkel - cons: cirill betűs, nincsen hanganyag, nincsenek megoldások; nagyon tömény, nem lineáris, túlságosan sok új szó kevés kontextussal Szótár: https://izoh.uz/ * New Express Plus Uzbek ** 1 *** Expressions assalomu alaykum = jó napot vaalaykum assalom = jó napot (válasz) ismim ... = a nevem ... tanishganimdan xursandman = örülök, hogy találkoztunk *** Words siz = ti, Ön, Önök Koreya = Korea yo'q = nem Yaponiya = Japán zo'r = nagyszerű men = én ham = is xursand = boldog *** Grammar sen = te u = ő biz = mi ular = ők -man/-san/-/-miz/-siz/-[lar] = (kopula) o'qituvchi = tanár bola = gyerek o'quvchi = diák talaba = egyetemista hamshira = ápolónő doktor = orvos -mi {végén, de -san/siz előtt} = (kérdő partikula) emas {+ kopula} = nem ... -dan = -ból, -ról, -tól *** Dialogue birinchi = első ** Extra: greetings & self-introduction yaxshimisiz? = hogy van? (lit. jól van?) albatta, hammasi joyida = persze, minden rendben (lit. minden a helyén van) xudoga shukur = Istennek hála ismingiz nima? = hogy hívják? familiyam ... = a családnevem ... rahmat = köszönöm arzimaydi = nincs mit (lit. értéktelen) kechirasiz / uzr = elnézést yaxshi dam oling = jó éjt (lit. pihenj jól) ko'rishguncha = viszontlátásra xayr = viszlát ** Extra: numbers nol = 0 bir = 1 ikki = 2 uch = 3 to'rt = 4 besh = 5 olti = 6 yetti = 7 sakkiz = 8 to'qqiz = 9 on = 10 yigirma = 20 o'ttiz = 30 qirq = 40 ellik = 50 oltmish = 60 yetmish = 70 sakson = 80 to'qson = 90 yuz = 100 ming = 1000 million = 1 000 000 -[i]nchi = -dik -ta {1 db: bitta} = ... darab ** 2 *** Expressions salom = jó napot *** Words do'kon = üzlet xodim = alkalmazott yordam = segítség kerak = szükséges ha = igen tuz = só qayer = hol? mana = nézd csak u {továbbragozáskor -n-} = az, az a ... (messze) yer = hely, föld *** Grammar -da = -ban, -on, -nál kitob = könyv stol = asztal kutubxona = könyvtár maktab = iskola bu {továbbragozáskor + -n-} = ez, ez a ... shu {továbbragozáskor + -n-} = az a közeli, amit mindenki ismer *** Dialogue do'kon xodimi = üzleti alkalmazott ** Exercise 1 amerikalik = amerikai universitet = egyetem ** 3 *** Expressions shundaymi?! = tényleg?! *** Words bor = van aka = báty ko'p = sok *** Grammar -lar = (többesszám) daftar = füzet -ning ... + {men: mening, sen: sening} = -nak a ...ja -[i]m/-[i]ng/-[s]i/-[i]miz/-[i]ngiz/-[s]i = (birtokrag) mashina = autó, gép ota = apa iti = kutya qalam = ceruza burun {burni} = orr shahar {shahri} = város o'rik = sárgabarack oyoq = láb yo'q = nincs -ning bor/yo'q = -nak van/nincs (vmije) *** Dialogue ** Extra: family & occupations oila = család buva = nagypapa buvi = nagymama nevara = unoka ona = anya uka = öcs opa = nővér singil {singlim stb., de singlisi} = húg o'g'il {o'g'li} = fiú (vkié) qiz = lány (vkié is) er = férj xotin = feleség firma xodimi = céges alkalmazott davlat idorasi xodimi = közalkalmazott shifokor = orvos haydovchi = sofőr militsiya xodimi = rendőr tarjimon = tolmács gid = idegenvezető dehqon / fermer = földműves uy bekasi = háziasszony injener / muhandis = mérnök huquqshunos = ügyvéd arxitektor = építész iqtisodchi = közgazdász olim = tudós rassom = festő yozuvchi = író ** Extra: food sabzavot = zöldség pomidor = paradicsom bodring = uborka piyoz = hagyma ko'kat = fűszernövény shivit = kapor ismaroq / shpinat = spenót kartoshka = krumpli sabzi = répa lavlagi = cékla karam = káposzta sarimsoq = fokhagyma baqlajon = padlizsán qovoq = tök tuxum = tojás go'sht = hús qo'y go'shti = bárányhús mol go'shti = marhahús tovuq go'shti = csirkehús cho'chqa go'shti = disznóhús sut mahsulotlari = tejtermékek sut = tej qaymoq = "tejföl" (a tej lassú főzésekor rétegesen leszedett krém) qatiq = "joghurt" (sűrű, savanyított tejtermék) pishloq = sajt meva = gyümölcs anor = gránátalma tarvuz = görögdinnye qovun = sárgadinnye uzum = szőlő anjir = füge olma = alma shaftoli = őszibarack xurmo = datolyaszilva qulupnay = eper gilos = cseresznye olcha = meggy shakar = cukor murch = bors sirka = ecet garmdori / qalampir = paprika zira = rómaikömény kunjut = szezámmag yog' = olaj ** 4 *** Expressions shuning uchun = ezért yaxshi = jó, rendben ...sam bo'ladimi? = szabad ...nom? *** Words hali = még dars = (iskolai) óra bozor = piac bor- = megy birga = együtt albatta = természetesen, persze; feltétlenül nima = mi? sotib ol- = vásárol va = és *** Grammar -ga {-k/g: -kka, -q/g': -qqa} = -ba, -ra, -hoz; -ért erkak = férfi barg = falevél o'rtoq = társ tog' = hegy -moq = (szótári alak) o'qi- = olvas, tanul -man/-san/-di/-miz/-siz/-di[lar] = (személyragok) kel- = jön ishla- = dolgozik boshla- = elkezd ket- = elmegy (vhonnan/vhova) ertaga = holnap yomg'ir = eső yog'- = (eső) esik bugun = ma uy = ház *** Dialogue ** Exercise 2 ye- = eszik tomon = irány, oldal qishloq = falu iyak = áll (testrész) ** 5 *** Expressions keling = jöjjön unday bo'lsa = ebben az esetben *** Words qaysi = melyik? melyik ...? yon = oldal, (vmi) szél(e); mellett turp = (nagy, zöld) retek palov = rizseshús ... bilan = -val (együtt) juda = nagyon mazali = finom ber- = ad *** Grammar yasha- = él, lakik - / -[i]ng = (felszólító mód E/T) ol- = vesz, elvesz yig'la- = sír old = elöl orqa = hátul tashqari = külső rész ichkari = belső rész mehmonxona = hotel ora = között -gi = (idő/sorrend)-i -dagi = (hely)-i oxir = vég bekat = állomás -ni = (határozott tárgy jele) sot- = elad *** Dialogue ** Extra: positions, directions & in the town ust = fent ich = bent ost = lent o'ng = jobb(ra) chap = bal(ra) sharq {mell: -iy} = kelet g'arb {mell: -iy} = nyugat janub {mell: -iy} = dél shimol {mell: -iy} = észak muzey = múzeum badiiy san'at muzeyi = szépművészeti múzeum kinoteatr = mozi masjid = mecset xiyobon = sugárút elchixona = nagykövetség institut = egyetem, intézet supermarket = ábécé univermag = bevásárlóközpont vokzal = vasútállomás kasalxona = kórház bank = bank pochta = posta kafe = kávézó ** Extra: days of the week, months & expressing time dushanba = hétfő seshanba = kedd chorshanba = szerda payshanba = csütörtök juma = péntek shanba = szombat yakshanba = vasárnap yanvar = január fevral = február mart = március aprel = április may = május iyun = június iyul = július avgust = augusztus sentabr = szeptember oktabr = október noyabr = november dekabr = december oy = hónap hafta = hét kun = nap; Nap kecha = tegnap; éjjel soat = óra (időegység is) minut / daqiqa = perc sekund / soniya = másodperc bahor = tavasz yoz = nyár kuz = ősz qish = tél ertalab = reggel kunduz = dél kechqurun = este tun = éjjel (főnév) ** 6 *** Expressions iltimos = kérem mayli = igen, rendben *** Words apelsin = narancs sharbat = gyümölcslé qora = fekete choy = tea qora choy = fekete tea tort = torta xo'p = rendben kim = ki? meniki = enyém *** Grammar qil- = csinál ko'rish- = találkozik -niki {men: meniki, sen: seniki} = -é taom = étel darslik = tankönyv katta = nagy metro = metró *** Dialogue ofitsiant = pincér ** Exercise 3 o'tir- = ül, leül tur- = áll, feláll kut- = vár dengiz = tenger kir- = bemegy yapon = japán til = nyelv aeroport = repülőtér O'zbekiston = Üzbegisztán temir yo'l = vasút kofe = kávé ich- = iszik bil- = tud, ismer hozir = most stol = szék ** 7 *** Expressions aytganday = mellesleg (lit. ahogy mondja) hafta oxiri = hétvége yaxshi ko'r- = kedvel, szeret *** Words kino = film ko'r- = néz chunki = mert sayt = weboldal qara- = átnéz, végignéz qanaqa = milyen? qachon = mikor? boshlan- = elkezdődik *** Grammar televizor = tévé -[a]y / -[a]ylik = (buzdítás E/T) qol- = marad yoz- = ír jo'na- = elindul suz- = úszik o'zbekcha = üzbég nyelv gapir- = beszél yuk = csomag ko'tar- = felemel, hord *** Dialogue ** Extra: cafe & restaurant nonushta = reggeli tushlik = ebéd kechki ovqat = vacsora ofitsiantka = pincérlány likopcha / tarelka = tányér piyola = mélytányér stakan = pohár qoshiq = kanál sanqich / vilka = villa pichoq = kés ichimlik = innivaló suv = víz gazli suv = szénsavas víz gazsiz suv = szénsavmentes víz ko'k choy = zöld tea shakarli = cukros shakarsiz = cukormentes sutli = tejes sutsiz = tejmentes aroq = vodka, tömény szesz pivo = sör vino = bor non = kenyér (naan) somsa = szamosza osh = rizseshús shashlik = saslik sho'rva = leves salad = saláta menyu = étlap chek = számla Menyu bering. = Hozzon étlapot. Inglizcha/O'zbekcha menyu bering. = Hozzon angol/üzbég étlapot. Qanday ichimliklar bor? = Milyen innivalók vannak? Sho'rva bormi? = Van leves? Yarimta non bering. = Adjon egy fél naant. Spirtli ichimliklar bormi? = Vannak alkoholos italok? Yoqimli ishtaha. = Jó étvágyat. Men buni buyurtma bermadim. = Ezt nem rendeltem. Bu meniki emas. = Ez nem az enyém. Vilkani tushirib yubordim. = Leejtettem a villát. Boshqasini bersangiz. = Tudna adni egy másikat? Yana bitta bering. = Adjon még egyet. Bitta kichkina tarelka bering. = Adjon egy kistányért. Hisobni/Schyotni bering. = Adja a számlát. ** 8 *** Expressions zo'r-ku = de jó! *** Words so'm = szom (üzbég pénznem) to'la- = fizet sharqshunoslik = orientalisztika o'zbek = üzbég madaniyat = kultúra o'rgan- = tanul taxminan = kb. o't- = elhalad, elmúlik o'qish = tanulás davom ettir- = folytat *** Grammar -m/-ng/-/-k/-ngiz/-[lar] = (múltidejű személyragok) markaz = központ futbol = labdarúgás o'yna- = játszik uchrash- = találkozik *** Dialogue ** Exercise 4 eshit- = hall yur- = gyalogol, sétál nonushta qil- = reggelizik korxona = cég do'st = barát ** 9 *** Expressions uy vazifasi {-si személy szerint cserélendő} = házi feladat ...dan keyin = ... után tushundim = értettem, rendben sizga rahmat = köszönöm *** Words allo = halló raqam = szám to'g'ri = helyes, egyenes taksi = taxi qayt- = hazamegy vazifa = feladat insho = esszé tushun- = megért yana = megint, még (egy) telefon = telefon *** Grammar har ...i = minden ... avtobus = busz qatna- = jár (iskolába stb.) jurnal = magazin bo'l- = válik *** Dialogue ** 10 *** Expressions *** Words tez = gyors, korai yo'l = út tirbandlik = közlekedési dugó afsus = sajnálatos tezda = azonnal, rögtön *** Grammar e- = (kopula múltidejű töve) kichkina = kicsi oshpaz = szakács uxla- = alszik, elalszik aqlli = okos semiz = kövér aka-uka = fivér onlayn = online dars ol- = órát hallgat o'tgan ... = a múlt ... yil = év o'tgan yili = a múlt évben dars ber- = órát tart tilshunoslik = nyelvészet *** Dialogue ** Exercise 5 yugur- = fut och- = kinyit yot- = lefekszik pul = pénz ** 11 *** Expressions muborak bo'lsin = gratulálok; boldog ...t! kechasi bilan = egész éjjel *** Words Navro'z = perzsa újév muborak = boldog, áldott sumalak = nutella-szerű édes krém chiq- = kimegy; felmegy, mászik chiqish = kijárat shirin = édes qanday = milyen ...? hogyan? tayyorlan- = elkészül, felkészül tayyorlanish = elkészítés bug'doy = búza qozon = lábos sol- = rak, berak aralashtir- = kever og'ir = nehéz (átv. is) ish = munka lekin = de pishir- = főz keltir- = hoz *** Grammar tik- = varr teg- = megérint tug'- = szül uylan- = megházasodik zilzila = földrengés sodir bo'l- = történik xat = (írott) levél bunday = ilyen voqea = esemény sigaret = cigaretta chek- = dohányzik menejer = igazgató terma = kiválasztott, válogatott jamoa = csapat yut- = győz, nyer *** Dialogue ** 12 *** Expressions menimcha, ... = úgy gondolom, hogy ... ...dan tashqari = ...-n kívül *** Words qiziqarli = érdekes bayram = ünnep ... haqida {haq + + da} = -ról, (vmivel) kapcsolatban xususan = különösen tarix = történelem to'g'risida {to'g'ri + + da} = (vmivel) kapcsolatban adabiyot = irodalom bo'sh = szabad (idő/hely) eng = leginkább yaqin = közeli mustaqillik = önállóság, függetlenség maydon = tér *** Grammar ... uchun {bu/shu/u: -ning} = -ért, miatt, számára video o'yini = videójáték oson = egyszerű nimadir = valami ...dan oldin = (vmi) előtt yuz = arc yuv- = megmos ...ga ko'ra = szerint ma'lumot = információ kelasi ... = a jövő ... prezident = elnök ...ga qaraganda = (vmihez) képest bo'y = magasság uzun = hosszú, magas narsa = dolog xohla- = akar arzon = olcsó Qirg'iziston = Kirgizisztán qimmat = drága sinfdosh = osztálytárs *** Dialogue ** Exercise 6 yech- = megold, kiold tingla- = hallgat ayt- = mond pasaytir- = csökkent, lejjebb rak gazeta = újság viloyat = megye ** 13 *** Expressions nima uchun = miért? ketdik = menjünk *** Words ko'cha = utca; kint stol tennisi = asztalitenisz voy = óh nari = túloldal rasm = kép, fénykép ko'rin- = látszik o'z = saját maga chiz- = rajzol manzara = látvány, táj hech = egyáltalán, semmilyen darrov = azonnal *** Grammar duduqla- = dadog savol = kérdés maydala- = széttör; (pénzt) felvált); apránként (iszik); (eső) szitál gugurt = gyufa chaq- = (gyufát) gyújt; karcol kalit = kulcs top- = talál odam = ember olib tur- = kikölcsönöz, kölcsönvesz boshqa = másik *** Dialogue ** 14 *** Expressions nima b'oldi? = mi történt? intervyu ber- = inerjút ad hechqisi yo'q = semmi probléma *** Words yo'lak = folyosó televideniya = tévéadó intervyu = interjú domla = tanár xavotirlan- = aggódik *** Grammar -gan = (múltidejű melléknévi igenév) yig'- = összegyűjt yaponcha = japán nyelv gaplash- = beszélget -[a]yotgan = (folyamatos jelen idejű melléknévi igenév) keksa = idős ember ehtiyot bo'l- (-ga) = figyel (vmire), óvatos -(a/y)digan = (jelen/jövő idejű melléknévi igenév) olib ket- = elvisz, magával visz ovqat = étel de- {deb: "mondván"} = mond *** Dialogue fakultet = (egyetemi) kar dekan = dékán ** Exercise 7 yigit = fiatalember kiyim = ruha joy = hely o'yla- = gondol, gondolkozik qur- = épít qo'y- = letesz, rak ** 15 *** Expressions bir xil = ugyanolyan hatto bir marta = még egyszer sem *** Words marta = alkalom (számláló) qo'l = kéz, kar qo'l telefoni = mobiltelefon to'satdan = hirtelen o'ch- = abbamarad, leáll, eltűnik xil = típus, fajta hatto = még ... is/sem tuzat- = megjavít ammo = de o'xshash = hasonló elektron = elektromos jihoz = eszköz usta = mesterember tuga- = befejeződik, vége lesz *** Grammar jarohat ko'r- = megsérül telefon qil- = telefonál tanish- = megismerkedik -[i]sh = (állító főnévi igenév) to'xta- = megáll, abbahagy -maslik = (tagadó főnévi igenév) bosh = fej og'ri- = fáj dori = gyógyszer matematika = matematika *** Dialogue ** Extra: diseases, injuries & body parts isitma = láz og'riq = fájdalom yo'tal = köhögés bosh og'rig'i = fejfájás qorin og'rig'i = hasfájás titrash / qaltirash = remegés, reszketés bosh aylanishi = szédülés ko'ngil aynish = hányinger ichi ketishi = hasmenés qon ketishi = vérzés suyak sinish = csonttörés pay cho'zilishi = kificamítás kuyish = égés jarohat = sérülés tana = test soch = haj quloq = fül peshana = homlok ko'z = szem o'giz = száj lab = ajak yonoq = orca tomoq = torok bo'yin = nyak yelka = váll tirnoq = köröm ko'krak = mell qorin {qorni} = has bel = derék dumba = fenék orqa = hát, hátul tizza = térd Mazam bo'lmayapti. = Nem vagyok jól. Boshim og'riyapti. = Fáj a fejem. Isitmam baland. = Magas a lázam. O'zimni yomon his qilyapman. = Rosszul érzem magam. Ko'nglim ayniyapti. = Hányingerem van. Kasalxonaga olib boring. = Vigyen kórházba. Tez yordam chaqiring. = Hívja a mentőket. Oyog'imda jarohat oldim. = Megsérült a lábam. Qo'lim qonayapti. = Vérzik a kezem. Qo'limni pichoqda kesib oldim. = Késsel megvágtam a kezem. Konditsioner ishlamaydi. = Nem működik a légkondi. Pasportimni o'g'irlatib qo'ydim. = Ellopták az útlevelemet. Smartfonimni yo'qotib qo'ydim. = Elvesztettem az okostelefonomat. Yordam bering! = Segítség! ** 16 *** Expressions bo'ldi = OK *** Words dutor = dutár (kéthúros gitárszerű hangszer) ya'ni = tehát konsert / kontsert = koncert kirish = bejárat necha = mennyi? oshxona = ebédlő *** Grammar xizmat = szolgálat, munka safar = utazás xizmat safari = üzleti út nechanchi sana/chislo = mi a dátum? soat necha bo'ldi = hány óra van? yarim {yarmi} = fél sinfxona = tanterem -gacha = -ig samolyot = repülőgép *** Dialogue qachongacha = meddig? keyinroq = később ** Exercise 8 charcha- = elfárad sentyabr {variáns írásmód} = szeptember hojatxona = mosdó tish = fog (testrész) tishlar yuv- = fogat mos ** 17 *** Expressions marhamat = tessék bir o'zingiz = Ön egyedül *** Words ko'rsat- = mutat o'tkaz- = átvisz, véghezvisz o'tkazil- = véghezvivődik chal- = (hangszeren) játszik chalish- = (hangszeren) együtt játszanak taklifnoma = meghívó ingliz = angol *** Grammar xalqaro = nemzetközi avtomobil = gépkocsi konferentsiya = konferencia o'tgan kuni = tegnapelőtt; a múltkor prezidentlik saylovi = elnökválasztás yakunla- = befejez yedir- = etet yurit- = mozgat ishlat- = dolgoztat yotqiz- = lefektet min- = (járműre) felszáll mingiz- = (járműre) feltesz tut- = megfog, megragad tutqaz- = kézbe rak, megfogat ko'ch- = elköltözik ko'chir- = elköltöztet chiqar- = kivesz farzand = gyerek (vkié) ichir- = itat tani- = megismer ur- = üt urish- = verekedik, veszekedik; szid chet elda = külföldön chet = külső, szélső el = ország kiy- = (ruhát) felvesz kiyin- = (ruhát) visel maqta- = dicsér maqtan- = dicsekszik *** Dialogue ** 18 *** Expressions bir minut = kis idő (lit. egy perc) *** Words xudo = isten shukur = hála avval = (időben) előtt eletron xat = email so'ra- = kérdez vaqt = idő poyezd = vonat kech = késő balki = valószínűleg biroz / bir oz = egy kevés (mennyiség) prezident = elnök *** Grammar *** Dialogue ** Exercise 9 jahon = világ mashhur = híres tarjima = fordítás tarjima qil- = lefordít xabar = hír, hírek yet- = érkezik roman = regény mehmon = vendég ** 19 *** Expressions bu ... deyiladi = ezt ...-nak hívják qancha = mennyibe kerül? milyen mennyiségű? *** Words opa = (idősebb nő) asal = méz sariq = sárga novvot = "üzbég cukor" (kristályosított szirup) foydali = hasznos, előnyös *** Grammar to'y = esküvő raqs = tánc raqsga tush- = táncol tikla- = felállít, épít, visszaállít tilak- = kér tozala- = takarít teshik = lyuk tush- = leesik, beesik muzdek = hideg eshik = ajtó yo'qot- = elveszt izla- = keres ba'zi = időnként, némely *** Dialogue ** Extra: shopping sovg'a = ajándék safar sovg'asi / suviner = szuvenír quruq meva = szárított gyümölcs mayiz = mazsola turshak = szárított sárgabarack qovunqoqi = szárított sárgadinnye ziravor = fűszer shirinlik = édesség ipak = selyem paxta = pamut chopon / to'n = (hagyományos üzbég felöltő) do'ppi = (hagyományos üzbég négyszögletes kalap) adras = (hagyományos üzbég anyag, 50% selyem, 50% pamut) atlas = szatén futbolka = póló ko'ylak = ing, női ruha yubka = szoknya sharf = sál marjon / shoda = nyaklánc zirak = fülbevaló bilaguzuk = karkötő uzuk = gyűrű sumka = táska chinni = porcelán sopol = kerámia hisob / schyot = számla qaytim = visszajáró kartochka = (üdvözlő)kártya naqd pul = készpénz Non qayerda sotiladi? = Hol árulnak kenyeret? Bu qancha turadi? = Ez mennyibe kerül? Narxini yozing. = Írja le az árát. Narxini arzonroq qila olasizmi? = Tudna engedni az árából? Sal arzonrog'ini ko'rsating. = Mutasson kicsit olcsóbbat. Kiyib ko'rsam bo'ladimi? = Felpróbálhatom? Tatib ko'rsam bo'ladimi? = Megkóstolhatom? Boshqa razmeri bormi? = Van másik méretben? Boshqa ranglari bormi? = Van más színekben? Juda ham katta/kichkina. = Túl nagy/kicsi. Sal kichikroq/kattaroq razmeri bormi? = Van egy kicsit kisebb/nagyobb méretben? Menga juda yoqdi. = Nagyon tetszik. Mana shuni olaman. = Ezt választom. (lit: épp ezt veszem) Chek bera olasizmi? = Tudna adni számlát? ** 20 *** Expressions ro'yxatdan o't- = regisztrál, becsekkol *** Words allaqachon = már chamadon = bőrönd uch- = repül tugat- = befejez firma = cég agar = ha shunday = így, úgy; ilyen, olyan unut- = elfelejt ... kabi = mint ... *** Grammar qiyin = nehéz, bonyolult narx = ár uncha = annyira mumkin emas = nem szabad, nem lehet *** Dialogue ** Exercise 10 xona = szoba radio = rádió kilometr = kilométer tin- = pihen ** Extra: speeches ... bilan! = Boldog ...-t! yangi = új Yangi yil bilan! = Boldog új évet! Navro'z bayrami bilan! = Boldog tavaszünnepet! Mustaqillik kuni bilan! = Boldog függetlenség napját! ramazon = ramadán hayit = muszlim ünnep Ramazon hayiti bilan! = Boldog Ramadánt! tug'ilgan kun = születésnap Tug'ilgan kuningiz bilan! = Boldog születésnapot! ... tilayman = ...-t kívánok! omad = szerencse muvaffaqiyat = siker Omad va muvaffaqiyat tilayman. = Sok sikert kívánok. sihat-salomatlik = egészség Sizga sihat-salomatlik tilayman. = Jó egészséget kívánok. oq = fehér Oq yo'l tilayman. = Jó utat kívánok. (lit. fehér utat kívánok) barcha = az egész, minden oilaviy = családi baxt = boldogság ** Extra: messages ... uchun rahmat = Köszönöm, hogy ... sa'y = erőfeszítés harakat = mozgás, tevékenység Sa'y-harakat uchun rahmat. = Köszönöm a fáradozást. tabrik = felköszöntés, gratuláció Tabrigingiz uchun rahmat. = Köszönöm a gratulációt. taklif = meghívás Taklif qilganingiz uchun rahmat. = Köszönöm, hogy meghívott. minnatdor = hálás (udvarias) Men sizning yordamingiz uchun minnatdorman. = Hálás vagyok a segítségéért. -sin = (óhajtó alak); kívánom, hogy ... orzu = remény, álom niyat = terv, szándék ushal- = széttörik, áttörik; (remény) teljesül Barcha orzu va niyatlaringiz ushalsin! = Kívánom, hogy minden álma és szándéka valósuljon meg! Sizga baxt olin kelsin! = Sok boldogságot kívánok! taraqqiyot = fejlődés, haladás yo'ldosh = társ Omad, muvaffaqiyat va taraqqiyot sizning yo'ldoshingiz bo'lsin! = Kívánom, hogy boldogság, siker és haladás legyenek a társaid! quvonch = öröm porla- = csillog ** Reading 1 ... yoshdaman = ... éves vagyok ism = név yosh = életév savdo = kereskedelem tanishtir- = bemutat, megismertet o'rgat- = tanít bog' = kert to'p = labda tep- = rúg qatnash- = (iskolába stb.) jár park = park aylan- = forog, sétál yoki = vagy ovqatlan- = étkezik ** Reading 2 xush kelibsiz = legyen üdvözölve -dan iborat = -ból álló -[i]sh kerak = kell (csinálni vmit) -[i]shni xohla- = szeretne (csinálni vmit) xush = jól mamlakat = ország Osiyo = Ázsia sharq = kelet joylash- = elhelyezkedik orol = sziget poytaxt = főváros olimpiada = olimpia o'yin = verseny talaffuz = kiejtés yozuv = írás bo'g'inli = szótagos alifbo = ábécé ieroglif = ideogramma yodla- = megjegyez ** Narrator messages hurmatli ... = tisztelt ... (levél elején) o'rganuvchi = tanuló boy = gazdag ega (-ga) = (vmi) birtokló(ja) chiroyli = szép jihat = oldal (átv) o'xshashlik = hasonlóság yoq- (-ga) = tetszik (vkinek) umid qil- = remél hurmat bilan = tisztelettel (levél végén) shu bilan birga = ezzel együtt yaxshilab = jól, alaposan ko'plab = nagy mennyiségben orttir- = növel * University Uzbek ** 1 qizil = piros uzoq = távoli javob = válasz issiq = forró, meleg eski = régi yosh = fiatal yomon = rossz kasal = beteg keng = széles, tágas band = elfoglalt sovuq = hideg qiziq = érdekes jurnalist = újságíró iflos = koszos ** 2 ruchka = toll oz = kevés bino = épület baland = magas baxtli = boldog mehribon = kedves ishchan = dolgos, szorgalmas sog'lom = egészséges mutaxassis = szakértő ** 3 ishxona = munkahely, iroda Hindiston = India Rossiya = Oroszország g'isht = tégla ozgina = egy kicsit ** 4 O'zbekiston Respublikasi = Üzbég Köztársaság jazo {jazoyim stb.} = büntetés obro' {obro'yim stb.} = hírnév, tekintély avzo {avzoyim stb.} = kedv, hangulat mavzu {mavzuim stb.} = téma mavqe {mavqeim stb.} = pozíció tole {toleim stb.} = szerencse yurak = szív ishtirok {ishtirokim stb.} = részvétel ittifoq {ittifoqim stb.} = egyetértés ko'ngil {ko'ngli} = szív, lélek, hajlam og'iz {og'zi} = száj ota-ona = szülők opa-singil = nővérek ko'k = kék, zöld fikr = gondolat, ötlet o'quv = tanulás guruch = rizs manzil = cím havo = időjárás ona tili = anyanyelv noqulay = kényelmetlen professor = professzor rus = orosz ** 5 hamyon = pénztárca mayda pul = váltópénz, apró qor = hó ... yaqinida = (vmi) közelében nafar = személy (emberek számlálószava) foiz = százalék daraja = fok kishi = személy; -an (csoportban az emberek száma) Qozog'iston = Kazahsztán kilogramm = kilogramm bir necha = néhány Necha yoshdasiz? / Yoshingiz nechada? = Hány éves (Ön)? (mening) yoshim ...da = ... éves vagyok asr = század bet = oldal aholi = népesség muammo = probléma sabab = ok ma'lum (-ga) = tudott, ismert (vki számára) -ga yaqin = közel ... (szám) muhim = fontos ** 6 magazin = üzlet oyoq kiyim = cipő majlis = megbeszélés, ülés, meeting alda- = becsap qo'shiqchi = énekes gap = beszéd hurmat qil- = tisztel olib kel- = hoz hamma = minden tushuntir- = elmagyaráz chaqir- = hív vatan = haza, hon sev- = (szerelemmel) szeret, imád o'tgan kun = tegnapelőtt (főnév) erta = holnap (főnév) indin = holnapután (főnév) indinga = holnapután kunduzi = délben kechki payt = késő délután keyingi ... = a jövő ... odat = szokás odatda = általában ** 7 daraxt = fa faqat = csak bahs = vita davom et- = folytatódik nechta = hány darab? nimaga / nega = miért? musiqa = zene qalay = milyen? [csak állitmányként, beszélt nyelvi] (nima/kim/qayer/qachon/nega/qanday/qaysi)-dir = vala-(mi/ki/hol/mikor/miért/hogyan/melyik/...) ... paytida = ... alatt, közben -dan foydalan- = használ (vmit) bemalol = nyugodtan, önmegtartóztatás nélkül militsiya = rendőrség xabar ber- = bejelent kilo = kiló ** 8 imtihon = vizsga harakat qil- = igyekszik sayohat [qil-] = utazás; [=> utazik] tajriba = tapasztalat restoran = étterem kam = kevés -dan boshqa = (vmitől) különböző, (vmin) kívül kanikul = vakáció -dan beri = (időpont/időtartam) óta ... oldin = (vmennyivel) ezelőtt ...[-dan] keyin = (vmennyivel) ezután ...ga qaramay = annak ellenére, hogy kasallik = betegség bosh vazir = miniszterelnök AQSh [Amerika Qo'shma Shtatlari] = USA yer ostida = a föld alatt o'rta = közép, között atrof = környék taraf = irány sifat = minőség ... sifatida = (vmi)-ként, (vmilyen) minőségben -gi- kel- = szeretne (csinálni vmit, de valószínűtlen) juda ham = nagyon urf-odatlar = hagyományok hukumat = kormány hayot = élet kerakli = szükséges sekin = lassú iqtisod[iyot] = gazdaság dangasa = lusta tandir = kemence ** 9 cho'k- = elmerül ilgari = régebben, korábban tug'il- = születik buzil- = elromlik turmush = házasság turmushga chiq- = férjhez megy urush = háború ikkinchi jahon urushi = 2. világháború hal qilin- = (probléma) megoldódik teatr = színház masala = probléma, kérdés bir o'z + birtokrag = (vki) magában/egyedül kvartira = lakás yurt = szülőföld boshliq = főnök yotoqxona = hálószoba; kollégium keyingi safar = kövekező alkalommal dorixona = gyógyszertár bir martada = egyszerre zerikarli = unalmas ** 10 bemor = beteg (ember) krovat = ágy o'rin {o'rni} = hely Suriya = Szíria muhokama [qil-] = megbeszélés; [=> megbeszél] chiroq = lámpa; elektromosság idora = iroda suhbatlash- = beszélget -ga qaror [qil-] = (vmi mellett) döntés; [=> dönt] ista- = akar kelajakda = a jövőben she'r = vers es = emlékezet esidan chiq- = kimegy a fejéből lozim = kell nonvoyxona = pékség mumkin = szabad savol ber- = kérdést feltesz ruxsat = engedély -siz = (vmi) nélkül film = film inson = ember yolg'on [gapir-] = hazugság; [=> hazudik] piyoda = gyalog umuman = egyáltalán san'at = művészet o'zgar- = változik muzqaymoq = fagylalt bajar- = véghezvisz ** 11 kompyuter = számítógép aniq = pontos, világos hayron = meglepett natija = eredmény son = szám ko'pay- = növekszik pasport = útlevél -dan xafa bo'l- = elszomorodik (vmi miatt) Markaziy Osiyo = Közép-Ázsia -ga e'tibor ber- = (vmire) figyel, ügyel birgalikda = együtt do'stlik = barátság keling = hajrá sekin-sekin = lassacskán xato [qil-] = hiba; [=> hibázik] qaytar- = megismétel quy- = önt ... bo'lib = (vmi)-ként xalq = nép olib bor- = elvisz yaxshi o'tir- = (vacsorán stb.) jól szórakozik (lit. jól ül) hujjat = irat chilla / yoz/qish chillasi = forró/hideg időszak (06.25-08.05 / 12.25-02.05) ** 12 mabodo = ha véletlenül (nem) lag'mon = lagman (csípős leveses tészta) maqsad = cél Temuriylar = Timuridák davr = időszak tarixiy = történelmi Yashasin ...! = Éljen ...! qoida = törvény, szabály joriy [qil-] = érvényes, forgalomban lévő; [=> bevezetődik, érvényessé válik] [har] doim = mindig tinch = csendes, nyugodt sog' = egészséges buyur- = rendel, parancsol buyuk = nagyszerű, hatalmas loyiha = projekt ** Appendix 1 qush = madár kelar yil = jövő év oqar suv = folyó víz oq- = folyik o'lmas shoir = halhatatlan költő o'l- = meghal shoir = költő ** Appendix 2 eshitishimcha = ahogy hallottam, ... sog'lik = egészség esla- = visszaemlékszik hid = szag kampir = öregasszony ** Appendix 3 tayyorla- = előkészít asar = mű(alkotás) qo'rq- = fél qo'rqit- = megijeszt turgiz- = felállít yetkaz- = eljuttat o'chir- = elolt uchir- = reptet qaytar- = visszatesz, visszaszolgáltat uchra- = találkozik (egyoldalúan) ancha = sok; hosszú idő bolalik = gyerekkor bir-biri = egymást turli = különféle xorijiy = külföldi yuvin- = fürdik o'ylan- = elgondolkozik -ga o'xsha- = hasonlít (vmihez) ** Appendix 4 kul- = nevet bora-bora = fokozatosan hikoya = történet, mese to'y- = tele van a hasa, elégedett ** Appendix 5 tosh = kő yo'qol- = eltűnik deraza = ablak yubor- = küld birdan = hirtelen tashla- = kidob hozircha = most egyelőre ** Appendix 6 ko'pchilik = sokan o'lim = halál yaqinlash- = közeledik sez- = érez bitir- = (egyetemet) befejez norozi = elégedetlen * Modern Literary Uzbek - Translation Exercises ** 1 1. Bu nima? 2. Bu latta. 3. Bo'r yo'q. 4. Bu chizg'ich. 5. Bu pero emas, bu qalam. 6. Bu qog'oz, u kitob. 7. U nima? 8. U chizg'ich. 9. Bu kim? 10. Bu o'qituvchi. 11. Asal yo'q. 12. Ana u nima? 13. U barg. 14. O'chirgich yo'q. 15. Bu o'chirgich emas, bu chizg'ich. ** 2 1. Stolim burchakda. 2. Ikki kitobim va bir qalamim bor. 3. Kirishda kim bor? 4. O'qituvchi sinfda. 5. Bu o'quvchi, bu o'qituvchi emas. 6. O'qituvchisan, o'quvchi emassan. 7. Chizg'ichim qo'lingizda. 8. O'qituvchi sinfda yo'q. 9. Sinfda o'qituvchi yo'q. 10. Kitobim va qalamim yo'q. ** 3 1. Uyingiz qayerda? 2. Uyim ko'chada. 3. Bu ko'chada yodgarlik bormi? 4. Yo'q, bu ko'chada yodgarlik yo'q. 5. Joyimiz qayerda? 6. Joyingiz ana u burchakda. 7. Qancha pulingiz bor? 8. O'n so'm va ellik tiyinim bor. 9. Sinfdamisiz? 10. Yo'q, sinfda emasman, yo'lakdaman. ** 4 1. Amakim va singlim uyda. 2. Bu shaharda qarindoshim yo'q. 3. Oilam Toshkentda. 4. Adashmasam, akangiz bu yerda yo'q. 5. U sinfda. 6. Idorangizda kim? 7. Opam Lola idoramda. 8. Bugun o'qituvchimiz sinfda emaslar. 9. Ikki kun burun Hamzaobodga ketdi. 10. Kecha kechqurun akasi Chimkentdan qaytdi. 11. Chimkentdan qaytish yaxshi fikr emas edi. 12. Amakim Gulistanda ishladi. ** 5 1. Bu kishi tog'amning yangi o'qituvchisi. 2. Bu sinfning burchagida eski stul bor. 3. Otangizning yangi uyi qayerda? 4. Otamning yangi uyi bu ko'chada. 5. Bu bo'yi uzun kishining o'tkir pichog'i bor. 6. Mening beshta barmog'im bor. 7. Singlimning ko'k yubkasi juda chiroyli. 8. Bu eski bino otamniki. 9. Cholpan yodgarligi qishloq markazida. 10. Shahar darvozasida o'tirmang. ** 6 1. Bu gilam juda qimmat. 2. Nega shunday qimmat gilamni sotib oldingiz? 3. Do'konda arzon gilamlar yo'q edimi? 4. Men bu gilamni sotib olmadim. Amakim sotib oldi. 5. Amakimning ko'p puli bor. U juda boy odam. 6. Singlimda yangi mashinka bor. 7. U eski mashinkani dugonasi Lolaga sotdi. 8. Do'konga bormoqchiman. Uyda non yo'q. 9. U yerda o'tirma! Uyga qayt! 10. Bu kitoblarni Karimning tog'asiga bering. ** 7 1. Samarqand O'zbekistonning eng chiroyli shahri. 2. Samarqandga ketaylik va uch kun u yerda qolaylik. 3. Ulug'bekning mashhur rasadxonasini ziyorat qilaylik. 4. Registon maydonida uchta ulug'vor madrasani ko'raylik. 5. Shayboniyxon maqbarasida duo qilaylik. 6. Avval Mir Alisher Navoiyning she'rlarini tahlil qilaylik. 7. Uning birinchi divoni alohida diqqatga sazovor. 8. Bu masala haqida bir necha so'z aytaylik. 9. Manavi kishidan gugurt so'raymi? 10. U bog'da son-sanoqsiz daraxt bor. ** 8 1. Karim birdan turib, chiqib ketdi. 2. Majlis unga juda zerikarli tuyuldi. 3. Uyiga piyoda bordi, odatiy joyiga o'tirdi, va bir piyola ko'k choy ichdi. 4. Onasi unga yangi mevalar va pishloq bilan yangi yopilgan non berdi. 5. Birozdan keyin, uning eng aziz do'sti Lutfulla xonaga kirdi. 6. Taxminan bir soat gaplashishdi. 7. Keyin sayr qilgani chiqishdi. 8. Zarafshon restoranida yengil tamaddi qildilar. 9. Karim restoranni juda yoqtirdi. 10. Ovqat ikkialasiga ham juda yoqdi. 11. Kechqurun soat oltida Karim uyiga qaytdi. 12. Lutfulla taxi o'tirib, Muqimi teatri tomoniga oshiqdi. ** 9 1. Oshxonaga kirib, muzlatgichning eshigini ochib, pishloqni olib chiqing. 2. Muzlatgichda sasigan tuxum bo'lishi mumkin. 3. Tog'angiz o'tgan kuni bizga bergan kolbasani nega qovurmadingiz? 4. Siz kecha uyimiz oldida ko'rgan odam mening eng aziz do'stimning eri. 5. U dilida yashirin niyat bilan biznikiga keldi. 6. Xotinidan ajrashib, podachining qiziga uylanmoqchi ekanligini aytdi. 7. Kecha siz menga ko'rsatgan galstukni sotib oldim. 8. Qopqoqni ko'tarib, bu sasigan tuxumlarni axlat qutisiga tashlang. 9. Qo'shnimizning qizi uchinchi marta haydovchilik imtihonidan o'ta olmadi. 10. Qassobga xotini o'z ko'chasidagi novvoydan sotib olgan non yoqdi. ** 10 1. Kecha siz menga ko'rsatgan galstukni sotib olishimni xotinim yoqtirmadi. 2. Karim Olmazor tumanidagi 26-uyda yashaydi. 3. Uyqum keldi. O'tgan kuni ijaraga olgan kvartiraga qaytishim kerak. 4. O'tgan hafta o'rmonda qo'ziq'orin izladik. 5. Yomg'irdan keyin har yerda juda ko'p qo'ziq'orin bor edi. 6. Mashhur o'zbek shoiri Muqimiy 1851 yilda tug'ilgan. U ko'p hajviy she'rlar yozgan. 7. O'qituvchi jiddiy tus bilan sinfga kirdi. 8. "Mening sevimli chashkamni kim sindirdi?" deb so'radi. 9. Hafta osha ota-onangizga xat yozishingiz shart. 10. "O'zbekistonning ovozi" kundalik gazetasining 25-apreldagi sonini menga sotib oling, iltimos. ** 11 1. Qornim juda och. Bir amallab restoran topishim kerak. 2. Samarqand Osiyoning qadimiy shaharlaridan biri. Adashmasam, Navoiy naq shu shaharda o'qigan. 3. Singlim kelayotir. Qo'llarida sovg'alar bor. "Qayerdan kelyapsan?" deb so'radim. 4. Pochchamning to'q jigarrang sigirining bo'ynida qo'ng'iroq bor. O'sha qo'ng'iroqning ovozini eshityapman. 5. Bu eshikni qulflamang. Ana, amakim kelib, ichkariga kirmoqchi. 6. Kimdir eshikka qoqyapti. Men borib ochay. 7. Vengr maqoliga ko'ra, ikki karra ikki ba'zan beshga teng. 8. Yashasin mustaqil O'zbekistonning yangi prezidenti Islom Karimov! 9. Bu itning burgalari bor. Uni chaqirdim, ammo kelmadi. 10. Qassobning qizi oyday chiroyli. U paxtakorning singlisidan chiroyliroq. U butun Farg'ona vodiysidagi eng chiroyli qiz. ** 12 1. Shu o'rinda bitta narsani eslatib o'tishimizni lozim topdik: opangiz Termizda emas, Gulistonda. 2. Bu sariq kitobni Namangandagi opangizga olib borishingiz kerak. 3. Qo'lingizdagi kitob sariq emas. U anor gulidek qizil. 4. Oq chivinlar o'qituvchining bog'idagi anor daraxtiga hamlo qildi. Bu yil unda meva yo'q. 5. Darvozadan kirib kelayotgan ayol singlimning yaqin dugonasi. Uning onasi bugungi gazetani olib kelyapti. 6. Moskvadan kelgan bortmehanik chap motorni yurg'izib yubordi. 7. Novvoy xotini yotgan kasalxona tomon yugura boshladi. 8. Vokzaldan kelyapman. Sizni Toshkent bo'ylab izladim. 9. Kimningdir boshiga urishingizdan oldin, chap qo'lingizdagi bolg'ani olay. 10. Qo'shnining bog'idagi gullarga suv sepyapman. Akam kirish yo'lida kutayapti. ** 13 1. O'tgan yili tog'amning do'sti bilan birga Hamzaobodda qolmoqchi edim. 2. Ob-havo ma'yus va osmon qora bulutlar bilan qoplangan. Aeroportga qaytmoqchiman. 3. Ishchi yangi gilamni yerga yoygani novvoyning uyiga bordi. 4. Masjidda kulmoq amri mahol. 5. Hozirgina Hamzaoboddan uyiga qaytib kelgan podachiga ertaga cho'loq sigir haqida eslatma yuboraman. 6. Xizmatkor bilan yuzma-yuz gaplashishingiz kerak: bu ishxonani ikki soatda tozalash mumkin. 7. Shayboniyxonning maqbarasida ibodat qilgani o'tgan seshanba kuni Samarqandga ketdim. 8. - Doringizni iching va yaxshi uxlang, - deb hamshira kolxoz raisi o'rinbosarining qiziga aytdi. 9. "Sharq yulduzi" jurnaliga ko'ra, Karimning to'rt tomli kitobi keyingi hafta chiqadi. 10. Bu, Sovet imperiyasining qulashidan keyin O'zbekiston tarixi haqida yozilgan birinchi yirik asar bo'ladi. ** 14 1. Agar Registon maydonining chap burchagidagi Shayboniyxon maqbarasini ziyorat qilmoqchi bo'lsangiz, uydan ketishdan oldin ikki rak'at ibodat qilib, savobini uning joniga yuboring. 2. Oshpaz, ko'r bo'lgur, qandaydir zaharli dorini taomga qo'shib, Boburshohni zaharlamoqchi edi. 3. Agar Boburshoh o'sha zaharlangan taomdan ko'proq yesa edi, albatta vafot etgan bo'lardilar. 4. Kuchli shamolga qaramay, Farg'ona vodiysidagi mevali va manzarali daraxtlarni purkash uchun vertolyotlar keldi. 5. Oxirgi yo'lovchi avtobusga mingach, haydovchi motorni yurg'izib yuborib, Kattaqo'rg'on yo'liga tushdi. 6. Agar paxtakor uyushmasi raisi o'rinbosarining maxfiy politsiyaning tegovchiga nima deganini bilmoqchi bo'lsangiz, tashqi devorni bo'yayotgan bo'lgan kal bo'yoqchidan so'rang. 7. Kursni yaxshi baho bilan tugatish uchun, bu kitobning oxirgi to'rt qismini o'rganaveramiz. 8. O'tgan hafta prezident Gorbachov AQShga ketganidan keyin, Sovet Ittifoqida ba'zi tartibsizliklar yuz berdi. Sibirdagi ko'mir konchilari maoshlarini sezilarli darajada oshirishni talab qilib, ish tashlash boshladilar. 9. Ish tashlashni buzuvchilar yetib kelgach, katta olomon ko'mir konining kirishini qurshab oldi. 10. Harbiy kiyimdagi va qo'lida qurol bor militsiya olomonni tarqata boshladi. ** 15 1. 7-tumandan kelgan avtobus g'isht zavodi yonidagi yo'lakda tayog'iga suyanib turgan keksani urib ketishiga sal qoldi. 2. O'sha haydovchiga avtobusini shaharning bu qismida ko'proq ehtiyot qilib haydashini eslating. 3. Agar keksa ho'l yo'lakning chetiga yaqinroq bo'lsa edi, avtobus uni albatta urib ketgan bo'lardi. 4. Sherdor madrasasi qarshisiga o'tirib, bu muazzam binoning old tarafining g'ozalligiga qaraylik. 5. Shaharning hamma yog'ida odam ko'pligiga qaramay Samarqandning qadimiy yodgorliklarini ziyorat qilganimdan xursandman. 6. Bir chelak suv olib keling, men Shohi Zinda maqbarasining devori yonidagi o'simliklarni sug'oray. 7. Yaqin kelajakda Samarqanddagi Amir Temur maqbarasini albatta ziyorat qilarman - deb tog'am yashirincha aytdi. 8. Qo'shnimiz xotinining qon bosimi baland. Har kuni bolalariga baqirar. Odamlar uni "baqiradigan ayol" deb chaqirar. 9. Bolaligimda hech bo'lmaganda ikki kunda bir marta Lenin maydonidagi favvoralar atrofida sayr qilar edim. 10. Boshliq bizga mehmonxona qarshisida yaxshi ammo arzon restoran borligini aytdi. Shu yerda mazali osh toparmiz. ** 16 1. Professor Nazarov zamonaviy o'zbek adabiyotida "Qayta qurish"ning ahamiyati haqida maqola yozibdi. 2. Buxorodan kelgan do'stim juda tashvishli ko'rinadi. Nazarovning "Sharq yulduzi" jurnalidagi maqolasini o'qibdi. 3. Bu maqola tufayli Cho'lpon va Hamid Olimjon kabi yozuvchilarning asarlarini o'qish mumkin bo'ladi. 4. Professor Nazarov - mashhur adabiy munaqqid. 1985-yilda O'zbek adabiyoti instituti direktori etib tayinlangan ekan. 5. Maqolani kamida uch marta o'qib chiqdim. Birinchi marta o'qiganimda, Nazarovning "Qayta qurish" konsepsiyasini to'liq tushunmabman. 6. Ko'p qiyin siyosiy va adabiy masalalar ushbu mashhur maqola muallifi tomonidan hal qilingan. 7. Toshkentdan Samarqandga sayohat qilganimizda, Professor Nazarov biz bilan xuddi shu avtobusda edilar. Uning qo'ltig'ida kamida uchta kitob bor edi. U o'zining eng so'nggi asarlaridan bir nechtasini g'arblik hamkasblariga ko'rsatmoqchi bo'libdi. 8. Samarqandga yetganimizda, ko'k yubka va oq ko'ylak kiygan bir qiz Professor Nazarovga guldasta topshirdi. U mahalliy yoshlar tashkilotidan kelibdi. 9. Professor Nazarov - zamonaviy o'zbek adabiyoti sohasida katta obru qozongan olim. Uning asarlari O'zbekistonda va Markaziy Osiyoning boshqa republikalarida hamma yerda o'qiladi. 10. Toshkentdan qaytishdan avval, Muhammad Solihning uyida Professor Nazarov bilan bir oqshom o'tkazdik. Bu iste'dodli yosh shoir o'zining eng so'nggi kitobidan bir nechta she'r qiroat bilan o'qidi. ** 17 1. Muhandis Roziq bilan gaplashib turganimda, Qo'qondan kelayotgan samolyot to'rtinchi raqamli uchish-qo'nish yo'lagiga xavfsiz qo'ndi. 2. Osmon, yanvarda odatda bo'lganidek, tim qorong'u bulutlar bilan qoplangan edi. Kelayotgan samolyotni ko'rolmadik. 3. Qishloqdan bu so'qmoq bo'ylab yurib, yonbag'ir bo'ylab tepaga chiqib yaylovga ketamiz. 4. Podachilarga xabarchi yuborish o'rniga, men o'zim borib, ularga yaxshi xabarni yetkazay. 5. Politsiya boshlig'ining ukasi g'irt ahmoq edi. U mashinani qanday to'xtatishni bilmasdi. 6. Ko'cha nemis savdo ko'rgazmasi tomon shoshilib ketayotgan odamlar bilan liq to'la edi. 7. Men ilgari hech qachon ko'rgazmada bo'lmaganman. U yerga ketaylik. Ochilish marosimida hozir bo'lmoqchiman. 8. Unday bo'lsa, shoshilishimiz kerak - deb aytdi Kuboro xola, besabrlik bilan qizil qalpoqchasini qidirar ekan. 9. Tashqarida tim qorong'u. Yomg'ir ham yog'yapti. O'zimiz bilan chiroq olib ketaylik. 10. Bizning uydan Nemislar uyigacha loy yo'ldan piyoda ketayotganimizda, Kuboro xolaning qizil qolpaqchasi jiqqa ho'l bo'lib ketdi. ** 18 1. Alisher Navoiy ko'chasini kesib o'tayotganimda, katta tezlikda kelayotgan mashina meni urib keta yozdi. 2. Nodir qamoqdan ozod qilinganida, uning butun oilasi uni kirish joyida kutayotgan edi. 3. Bozordan pomidor sotib olsangiz, mahsulotning yangiligiga diqqat qiling. 4. Bu yerda o'tiring va biroz kuting. Tog'am sizni uyga olib ketish uchun tezda kelajak. 5. Ammamning bolalari juda ishchan. Ajablanarli joyi yo'q, ularning ota-onasi doim juda talabchan edi. 6. Domodedovo aeroportidan Samarqandda qo'nmasdan, Toshkentgacha to'rt yarim soat deganda uchib yetdik. 7. Bir necha kun oldin yangi ta'mirlangan uyimiz orqasida shu katta shovqin solgan opossumning ushlay olmadik. 8. Qopqonning yopilishini kutayotganimda, opossum panjaraning boshqa tomoni bo'ylab qochib ketdi. 9. Shu rang-barang, nozik matoni sotib olmoqchiman. Butun bir kiyimga yetadigan qilib bering. Gazetaga o'rab, biznikiga yuboring. 10. Darsdan keyin kimdir sizni ko'rgani keldi. U o'zini tanishtirdi, ammo ismi esimda qolmadi. Shu kunlarda juda unutuvchan bo'lib qolibman. ** 19 1. Bolalarimga Shohimardondan dam olish uyi sotib olmoqchiman. Hozircha ularning ikkalasi Guliston shahriga yaqin kichkina qishloqda yashaydi. 2. Adabiy tanqidchi darajasiga munosib uy topish uchun o'zim Shohimardonga bordim. Uch kunda uy topdim, va yana uch kundan keyin uni sotib oldim. 3. Orqasida bog'i bor uyni afzal ko'raman. Mening bog'imda mevali daraxtlar, masalan shaftoli, o'rik, behi, olxo'ri va olcha bo'lishi kerak. 4. Bahorning oxiri va butun yoz davomida oyda kamida uch marta mevali daraxtlarga dori purkashim kerak. 5. Kimdir oshxonada issiq suv jo'mragini ochiq qoldiribdi. Suv tun bo'yi oqib chiqdi. Erta tongda bug' deraza va devorlarni qoplab olgan edi. 6. "Sizga ruxsat!" - dedim usta, ishni tugatganini xabar berganidan keyin. 7. Maqsudbekning bedanalari har tong soat uch yarimda sayray boshlar edi. Uy egasi g'azablanib qushlarni balkondan darhol olib tashlashni talab qildi. 8. Zotov ismli uy egasi yigirma olti yoshli yigit edi. Uning yonoqlari xo'rozning toji kabi qip-qizil edi. 9. Uning baqirib g'azablanish odati va yomon nigohi bor edi. Butun tumanda hech kim uni yoqtirmas edi. 10. "Bu odamning so'zlariga itoat qilishim lozim," - dedi Maqsudbek, va qafasni balkondan ishxonasiga olib kirib, o'z stoli ustiga qo'ydi. ** 20 1. Hozircha Qo'qonga ketayotganida Kattaqo'rg'on yaqinidagi paxta dalasiga samolyotini majburiy qo'ndirgan uchuvchining ahvoli haqida ma'lumotimiz yo'q. 2. Davlatimizning so'nggi o'n yilda paxta ishlab chiqarishi maydonida erishgan taraqqiyoti e'tiborga sazovor. 3. Eski hammom orqasidagi qorong'u xiyobonda tasodifan uchrashib qoldik. Bir-birimizga qaradik va hech narsa demasdan tezda yo'limizda davom etdik. 4. Sahobalar katta toshni joyidan qo'zg'atib ko'rib, natijaga erishga olmagach, ularning biri Nabiyning yordamiga chaqirdi. 5. Bugun shamol ancha kuchli emas. Miyangizni yozish uchun tog'ga borishingiz mumkin, ammo huddi soat oltida uyga qayting. 6. Erta-yu kech bu keng vodiyning har bir burchagini yaxshi biladigan podachini izlab yuribman. Uning malakasi o'tgan hafta boshqa ishga o'tkazilgan kishiniki bilan huddi teng yoki undan yaxshiroq bo'lishi kerak. 7. Baxtimizga, ellikinchi yillarning o'rtalariga kelib, o'zbek yozuvchilari ma'lum darajada ozodlikka yetib oladi. Adabiy ijodkorlik hissiz zulmdan qutqarildi. 8. Taniqli bir o'zbek adabiy tanqidchisiga ko'ra, Nodir Qodirning yaqindagi maqolasi juda yuzaki bo'lib, kitobxonning e'tiborga sazovor emas. 9. Bolalarga qachongacha shirinlik bermoqchisiz? Ularning tishlarini nahotki xarab qilajaksiz-ku! 10. Yuqori qon bosimi va qand kasalligi, o'n to'rtinchi asrda Yevropa aholisining kamida yarmini qirib yuborgan vabo va qora o'lat kabi o'ta yuqumli kasalliklarning biri emas. ** 21 1. Jamshid, onasi yeguliklar stolini hozirlashini kutib, yotoqda o'tirib qoldi. 2. Professor Nazarovning zamonaviy o'zbek nasrining bo'lishidan to bugungi kunimizgacha bo'lgan ahvoli haqidagi so'nggi maqolani o'qidim. 3. Romanlarimiz kitobxonlarining soni so'nggi ikki yilda oshib borayotganga o'xshaydi. 4. Toshkentda Mustaqillik maydonini kesib o'tayotganimda, O'zbekiston ko'chasi tomondan juda tezlikda kelgan yuk mashinasi meni urib yubordi. 5. Kechikdik; Buxoro uchadigan samolyot allaqachon jo'nab ketibdi. Lekin tog'ri, avtobusda ham Buxoroga borishimiz mumkin. 6. Singlimning qizi ishchan va iste'dodli kichgina qiz. Zamonaviy o'zbek mualliflarining she'rlarini yoddan ravon o'qiy oladi. 7. Itingiz ovqat izlab oldingi maysazorimizdagi chiqindi qutisini ag'darib tashlagani juda baxtsiz bo'libdi. Tartibsizlikni tozalang, aks holda butun ko'chani supurtiraman. 8. O'qituvchi og'zida katta sigara bilan yo'lak bo'ylab sekin yurib keldi. Aftidan, u imtihonimiz natijalaridan mamnun ekan. 9. Jamshid, to'qimachilik fabrikasimiz devorlari bo'ylab butalarni kesish uchun o'tgan hafta undan qarzga olgan kuragimizni olib ketgani kelibdi. 10. Yuqori tuzatish xarajatlaridan qat'iy nazar, "Dasht himoyasi" operatsiyasini juda effektli halqaro harbiy tashabbus deb atash mumkin. ** 22 1. So'nggi o'ttiz yilda o'zbek nasri ulkan taraqqiyotga erishdi. Boshqacha qilib aytganda, hozir bizda Yevropa adabiyotining eng yaxshi asarlari bilan taqqoslasa bo'ladigan romanlarimiz bor. 2. Bir guruh paxtakorlar Abdullo Qodiriyning "O'tgan kunlar" asarini olgani kutubxonamizga kelishdi. Kutubxonachi bu kitobni topa olmadi. "U bedomu darak bo'ldi" deb shikoyat qildi u. 3. E'tibor bering, bolalar! - deb baqirdi o'qituvchi, qog'ozlarini tartibga solib. Go'yo u eng kerakli qaydlarini hecham topa olmaydigandek edi. 4. Ona bozordan qaytib, qizining qip-qizil yuzida bir necha qatra ko'z yoshini ko'rgach, juda muloyim ovozda "Kichik chaqaloqday yig'labsan-ku" dedi. 5. Ispaniya futbol jamoasi yugoslavlar tomonidan mag'lub etildi. Bu jihatdan, ispaniya jamoasi yaxshiroq o'ynadi, lekin omad Yugoslaviya tomonida bo'lishni tan olishimiz kerak. 6. Oybekning Alisher Navoiy haqidagi kitobini hozirgina o'qib tugatdim. Yozuvchining uslubi pishiq-puxta va ifodali. Uning so'z tanlashi alohida diqqatimizga sazovor. 7. O'zbek respublikasining vazir o'rinbosari nutqini tugatgach, ikkinchi qatordagi bir o'quvchi qo'lini ko'tardi va lop etib "Janobi Oliylari! Rossiyadagi yaqindagi siyosiy o'zgarishlardan mamnunmisiz?" deb so'rasa bo'ladimi. 8. Vazir o'rinbosari bunday savolga javob berishga tayyor emas ekan. Bir oz ikkilanib turdi. Keyin savolchi tomoniga burilib, "Men bu yangi toroqqiyotlarni mamnuniyat bilan qarshilayman va munosabatlarimizning keskin yaxshilanishiga olib keladi deb umid qilaman" - dedi. 9. Notr-Dam o'rta maktabining o'n birinchi sinf o'quvchilari guruhi Toshkentga qilgan sayohatidan hozirgina qaytdi. Ular O'zbekiston mehmonxonasining shinam va qulay xonalarini maqtashdi va Yangi Non Festivalida yegan palovlari haqida ishtiyoq bilan gapirib berishdi. 10. To'liq ish kunidan keyin otlarning juda charchagani tushunarli. Ular Chimkentga olib boradigan tor yo'lda aravani tepalikka arang tortib chiqishdi. ** 23 1. Ertasi kuni ertalab Toshkentning gavjum bir ko'chasida yaqinda sotib olgan Volgasida qarama-qarshi tomonga katta tezlikda ketayotgan Karimni ko'rib qoldim. 2. O'zimga o'zim, ortimga burilib, O'zbekiston mehmonxonasiga yetib olgunicha unga yetib olay, dedim. Birozdan so'ng bu ishga allaqachon kech bo'lganini tushundim. 3. Soat to'rtlarda uy tinchib, xomush bo'ldi. Nusratbek yuqoridagi yotoqxonaga chiqmoqchi edi, ammo harakat qila olmadi. 4. Aynan o'tirgan joyida boshini kaftlariga solib xurrak ota boshladi. "Amaki, turing!" - deb baqirdi kutilmaganda kimdir. "Yotoqda joyingiz tayyor." 5. Mehmonning kuttirib qo'ymaslik uchun Ahmad soqolini qirmasdan, yuzini tezda yuvib, balkonga chiqib yurdi. Xolmurod, sizga juda shoshilinch xabarim bor! dedi u tahdidli ohangda. 6. Tirsagini balkon devoriga qarshi tiragancha, Nusratbekning xolasi boladek qiziquvchanlik bilan pastdagi kichik dam olish uylariga qaradi. Birozdan keyin u, qishlog'imizdan ko'chishim kerakda, shaharning shu qismiga kelib yashashim ham bo'ladi. 7. Haqiqatan ham turib olsangiz, to'y ziyofatini o'tkazamiz, hech bo'lmaganda biroz keyinroq. 8. Bir necha daqiqa oldin kelganingizda, Amir Temur maqbarasida professor Al-Buxoriyning Qur'ondan tilovat qilayotganini eshitgan bo'lardingiz. 9. Issiq havo va mushkul sayohat charchog'iga qaramay, Usmon amakining kayfiyati yaxshi edi. U xotiniga burilib, Boy bo'lganimda, sizga Zarafshon daryosining sovuq suvlari bo'yidan uy sotib olgan bo'lardim, dedi. 10. Toshkent shahrida shuncha uzoq vaqt yashab, endi tinch bir qishloqqa joylashib olish istagim bor. ** 24 1. Uzoq tadqiqotlarim natijasida, Tolibning devonini ko'chirgan xattot o'z nusxasiga boshqa muallifning asarlaridan kamida bitta qasidani yanglishib kiritib yuborgan degan xulosaga keldim. 2. Yandosh hovlining bu tomonida quruvchi bilan gaplashayotganida, skameykada o'tirgan xotini yetti haftalik chaqalog'ini emizayotgan edi. 3. Aynan shu o'rinda, Hamza Hakimzoda Niyozi o'z davrining barcha ilg'or kishilari kabi inqilobni va keyinchalik kollektivlashtirish davrini katta ishtiyoq bilan kutib olganini ta'kidlab o'tish joiz. 4. Bu she'rlarni bolalar jurnaliga olib borganimda, bo'lim boshlig'i ularni zudlik bilan o'qib chiqdi-da, boshini chayqab, baland ovozda kulib yubordi. "Hozirgi zamon bolalari shunday hikoyalar bilan qiziqadi deb rostdan ham o'ylaysizmi?" deb so'radi u. 5. Boshliq qo'rqib ketgan shogirdiga baqirib, "Qisqaroq qilish uchun tayoqning ustki yoki ostki tomonini kesishning nima farqi bor?!" dedi. 6. Uning o'zi, umuman olganda, nega ishlamayapti? Boshliq Hamzaobodga ketgan va kelasi dushanbagacha qaytmas bo'lsa ham, besh yillik rejamizni bajarish uchun ishlab chiqarish tinimsiz sur'atda davom etishi kerak. 7. Opangiz bilan ham, umuman olganda, butun oilangiz bilan ham, zarracha ishim yo'q. Men bu la'nati bozorda qarindoshlaringiz bilan tarvuz sotish uchun emas, teatr san'ati maktabida o'qishimni davom ettirish uchun Samarqondga ko'chib kelganman. Voy, naqadar baxtsizman! 8. Muqimiy teatrida bo'lganimizda, xorijiy mehmonlarimiz xushkayfiyatda o'tirib, Komil Yashinning pyesasi tomoshasidan zavqlanishgan edi. Uyga qaytayotgan yo'lda esa, ehtimol, qandaydir tushunmovchilik sababli, qovurilgan baliq kabi jim bo'lib olishdi. Soat o'n birdan besh daqiqa o'tganda uyimizga yetgach, "Hech qanday kechikishlarsiz mehmonxonamizga qaytmoqchimiz" deb bir og'izdan aytishdi. 9. Gorbachevning "qayta qurish" siyosati natijasida, Sovet imperiyasi to'liq parchalanish yoqasiga kelib qoldi. Agar barcha yirik respublikalar, xususan Ukraina va Qozog'iston, halol niyat bilan birlashsihga rozi bo'lishsa, Yeltzinning "hamdo'stlik" g'oyasi tartibsizlikdan olib chiquvchi yo'l bo'lishi mumkin edi. 10. Men bu yerga faqat keliningiz bilan xos ravishda gaplashib olish uchun kelgan edim, xolos. Uning qaylig'ini bu vaqtda bu yerda uchrataman deb o'ylamagandim. Keltirib chiqargan noqulayligim uchun samimiy uzr so'rayman, shunday bo'lsa-da, uni bir necha daqiqaga ko'rishimni talab qilaman. ** 25 1. Tunning qorong'iligida mavsumning oxirgi qori deyarli erib tugaganini zo'rg'a ilg'ab oldik. Qorong'ilikda ulkan devlarga o'xshab ko'ringan teraklar men yashayotgan ikki qavatli uyni o'rib olgandi. 2. Ertalab soat uchlarda xo'rozning o'tkir qichiqirig'idan uyg'onib ketdim va qaytadan uxlab keta olmadim. Bir piyola qahva damlab, Qobulning "Unutilgan sohillar"i o'qiy boshladim. 3. Bozor devorining narigi tomonida o'zi yasagan peshtaxtasi orqasida nosfurush o'zini va mollarini suratga olishga ruxsat bermadi. To'q yashil rangli, badbo'y narsadan bir chimdim olib, eski kitob varag'iga o'rar ekan, ko'zlarimga qarab, "Keling, men yashayotgan joyni suratga oling-da, Ikkinchi jahon urushi faxriysining yashash sharoitini barchaga bildirish uchun butun dunyoga ko'rsating!" - dedi. 4. Men qo'limda kichkina chelakni silkitib, bozor tomonga shoshilib yurayotgan edim. Yenot terisidan tikilgan telpak kiygan bo'yi baland bir ko'chmanchi ikki qator oltin tishlarini ko'rsatib menga jilmaydi-da, "Odamlarning deb aytishlari ham bejiz emas." 5. "Mehmonxonada yashamay, o'n kundan ortiq vaqt do'stingiz bilan uning kvartirasida qolsangiz, shubhasiz tegishli organlardan yashash uchun ruxsatnoma olish kerak" deb tushuntirdi pasport nazoratidagi formali yosh yigit. "Bu holat yana takrorlansa, qirq dollar jarima to'laysiz." 6. "Suvaraklarga chidasangiz, pansionatga olib boray. Vabo tarqalgan hududdan kelgan hindistonlik sayyohlar guruhi bilan muloqot qilmoqchi bo'lsangiz, mehmonxonaga olib boray. Bunday narsalarni xohlamasangiz, hamyonbop narxda shinamgina kvartira taklif qilishim mumkin" - dedi haydovchi, terlagan peshonasini artar ekan. 7. "Agar adashmasam, nomli maqolani yozgan kishi siz edingiz" - dedi Rahimov, sigaretini tashlab yuborib, kalitlariga qo'l uzatar ekan. "Juda yaxshi, o'z vaqtida yozilgan maqola. Lekin sarlavhasi omadsiz chiqibdi, uni albatta o'zgartirishingiz lozim." 8. "Siz partiya a'zosimisiz?" - deb so'radi Rahimov, biroz dam olishdan keyin. "Yo'q" - dedim, uning yuziga qarab. "Ajoyi bir ish qiling va sizni qabul qilamiz" - dedi Rahimov otalarcha, g'amxo'r ovozda. 9. "Siz kabi jurnalistlarni partiyaga olmasak, kimni olamiz?" - dedi Rahimov, ovoz tonini o'zgartirib. 10. Chaqmoq samolyotni urib, hojatxonalardan birining shipidan alanga purkalganda, bir yo'lovchi eshik tomonga yurib, tashqariga chiqib ketmoqchi bo'ldi. Osmonda, yigirma besh ming futdan ortiq blandlikda! Hayratlanarli-ya! ** 26 1. Shu payt orqadan katta tezlik bilan mashina keldi. Haydovchi tomozni keskin bosib, g'ijirlagan ovoz chiqarib to'satdan to'xtadi. 2. Akmaljon kimligini ko'rish uchun o'girildi, biroq faralarning yorqinligi ko'zini qamashtirib yuborganidan, mashinaning rusumini yoki kimga tegishli ekanini aniqlay olmadi. 3. Gulbahor noqulay ahvolda edi: u eng yaqin do'stiga qarshi guvohlik berishi kerak edi. "Gapirsam tilim, gapirmasam dilim og'riydi" - dedi u sudyaga, unga qaramasdan. 4. "Bu endi qonun, va biz uni o'zgartirmoqchi emasmiz. Yangi O'zbek alifbosi mana o'zingiz ko'rib turganingizdek" - dedi prezident maslahatchisi murosasiz ohangda, yaqinda nashr qilgan lotin harflarning jadvaliga barmoq tekkizib, mehmonning gapidan aftidan g'azablanib. 5. Noma'lum askar yodgorligini shoxlari yerga tegar-tegmas osilib turgan ulkan majnuntollar o'rab olgan. Markazda vatan uchun yakuniy qurbonlikni qilgan nomsiz botirlarni xotirlash uchun abadiy olov yonib turadi. 6. Quritilgan mevalar bozori O'zbek bog'lari mo'l-ko'lchiligining ko'rgazmasidir. Quritilgan o'rik, mayiz, Samarqand no'xati, yong'oq va funduk rastalari oldidan O'zbek zaminining ne'matlaridan tatib ko'rmasdan, bahramand bo'lmay o'tib keta olmaysiz. 7. Qovunlar allaqachon pishib ulgurgan yoz boshida Mashrab ikki do'sti bilan birga uchala do'st tunda dalaga chiqib, bir nechta xushbo'y, sarg'ish, sharsimon mushk qovunini o'g'irlab kelishga qaror qilishdi. "Hech gap emas, oson ish", - dedi o'tgan yili qovun dalalariga bir necha marta qo'lga tushmasdan bostirib kirgan Quchqor. 8. Afsuski, ishlari o'xshamadi: Mashrab qovun dalasiga yetib borib, kumushrang oy nuri pastida bir nechta ajoyib mushk qovunini uzdi-da, qo'ltig'iga qistirib oldi. 9. Orqasiga o'girilib qaraganda, yigirma qadam narida qo'lida tayoq ushlagan, boshiga teskari qilib telpak kiygan, yerga qoqilgan qoziqdek qotib turgan baland bo'yli kishini ko'rdi. Bu har doim hushyor turadigan qo'riqchi - Ko'r Shermat edi. 10. Atoboy uchta fandan yiqilib, institutdan haydalganini ota-onasiga bildirgani yo'q. Ko'ngil tasallisini topish uchun Shahrisabzga amakisini ziyorat qilishga borib, o'z g'am-tashvishlarini to'kib soldi. "Xafa bo'lma!" - dedi amakisi. "Unutma: otdan tushsa ham, egardan tushmaydi!" ** 27 1. Bir milya atrofida suv yo'qligi sababli, tayammum qilishga qaror qildik. Biroq keyinroq bu yerdan uncha uzoq bo'lmagan xurmozor ichidan toza buloq topib, suv yordamida tahoratimizni yangilab oldik. 2. Masjid ibodatxona bo'lgani uchun uning ichida qat'iyan gaplashish yoki kulish mumkin emas. Shuningdek, kirishda poyabzalni yechish, ayollar esa boshiga ro'mol o'rashlari shart. 3. Erta tongdan beri yomg'ir yog'ayotgani uchun do'stim bilan Muqimiy Teatrga borgim kelmadi. U tushdan keyin soat ikki bilan uch orasida kelishi kerak edi, lekin ko'nglim taskin topib, u kelib chiqmadi. Aftidan, noqulay ob-havo uning ko'nglini sovutgan edi. 4. Usmon juda mohir cho'pon edi. Otasi vafot etgach, o'qishini tashlab, podani boqib ulg'aydi. U o'z hayvonlari haqida hamma narasani mukammal bilar edi: qaysi sovliq qaysi qo'chqordan qachon qochib, qachon qo'zilashigacha aniq xabardor edi. 5. O'zbekiston Respublikasi Bosh vaziri mamlakat prezidenti nomidan Ulug'bek konferensiyasining xorijiy ishtirokchilar guruhiga esdalik medali topshirdi. 6. "27-aprel kuni eringiz nima bilan band bo'lganini batafsilroq aytib bera olasizmi?" "Erta tongda garajga borib, mashinasini uyga haydab keldi. Tushgacha hech qayerga ketmadi, uy atrofida dam olib yurdi." 7. Vaqt allaqachon sakkizga o'n besh daqiqa qolgani uchun taksiga chiqdim. Mirzo Ulug'bekka bag'ishlagan tomoshaning dastlabki soniyalaridan kech qolmaslik uchun haydovchidan tezroq haydashni so'radim. 8. Belgilangan tezlik me'yorini jiddiy ravishda buzib haydagan haydovchi, qalin kirpikli, katta qora ko'zli, qorachdan kelgan yigit, 1988-yilgi Jigulisini shahar bo'ylab yeldirib,, meni o'z vaqtida Homid Olimjon Teatr zinapoyasiga yetkazib qo'ydi. 9. Kamida ikki o'nlab mahalliy san'atkorlar ishtirok etgan adabiy-badiiy gala-konsert qoq tunda, soat o'n ikkigacha davom ettirdi. Tomoshadan behad mamnun bo'lgan tomoshabinlar san'atkorlarni va tashkilotchilarni 12:10dan 12:35gacha oyoqqa turib olqishlar bilan san'atkorlar va tashkilotchilarni taqdirlashdi. 10. Teatrdan chiqqanimizda kuchli yomg'ir yog'di. Baxtga ko'ra, o'g'limning do'sti 1987-yilgi Moskvich mashinasi bilan o'sha yerda ekan, meni qisqa fursatda uyimga olib kelib qo'ydi. ** 28 1. Senga aytmoqchi bo'lganim shuki: bu safar men bilan Samarqandga ish va o'qish uchun birga borasan, aka. Boy oiladan chiqqansan deb, yoshlik yillaringni bekor o'tkazishga haqqing yo'q. Buni yaxshilab eslab qol: to'ydan to'yga qatnab, san'atchilik qilish odamlar nazarida uncha munosib kasb emas. 2. ZIL-130 rusumli, 63-85 TZM davlat raqamli yuk mashinasining haydovchisi o'zini o'ta shubhali tutgani sababli, militsiya xodimlari uni to'xtatib, mashinasini tintuv qilishdi. Kutilganidek, u tegishli hujjatlarsiz, qiymati 650 so'm bo'lgan o'n qop kartoshka va sakkiz qop piyoz tashib ketayotgan edi. 3. U va uning sherigi shunchalik dovdirab qolib, gap-so'zlari tushunarsiz bo'lib qolganki, militsiya xodimlari ularni mast holatda deb o'ylashdi. Alkogol testidan o'ta olishmagach - ikkalasi ham g'irt mast edi - ularni hibsga olib, okrug qamoqxonasiga jo'natishdi. 4. Baxtga ko'ra, bojxona xodimlari yagona maqsadi faqat o'z manfaatini o'ylash bo'lgan ikki qoidabuzarning chayqovchilik faoliyatlarini to'xtata olishdi. Noqonuniy tashilgan mahsulotlar davlat foydasiga musodara qilinib, ish qo'shimcha tergov harakatlari uchun prokuraturaga topshirildi. 5. Muhammad Shayboniy xon o'g'li Muhammad Temurning qo'shini yetib kelishini kutmasdan, oz sonli kuch bilan shoh Ismoil qo'shiniga hujum qildi. Agar Muhammad Temur jangda otasiga qo'shilsa olganida, shoh Ismoil mag'lubiyatga uchrab, o'zbek hukmdorining hayoti saqlanib qolgan bo'lardi. 6. Hujumdan avval sarkardalar xonga fors qo'shinining naqadar ulkaniligini ma'lum qilishdi. "Jasur bo'lishimiz kerak!" - dedi Muhammad Shayboniy xon askarlariga va dushmanga qarshi yurish qilishga qaror qildi. 7. Bolaligida uyda yasalgan yog' tegirmonini harakatga keltirayotgan otning tepishi og'zi va chap yonog'i orasida chandiq qoldirgan edi va bu holat gapirgan vaqtida uning yuziga ancha g'alati ifoda bag'ishlardi. 8. Avvaliga yaxshi chiqishib yurgan edik. Keyinchalik nima uchundir u otamga qo'pollik bilan gapirishni hamda oylik maoshini uyga olib kelmasdan, o'zining jamg'arma hisobvarag'iga qo'yishni odat qilib oldi. Shu sababli men undan ajrashishga qaror qildim. 9. Bu juda afsuslanarli holatki, sigir bo'shalib, yangi o'rilgan yo'ng'ichqadan to'yib yedi. Kutilganidek, uning qorni zudlik bilan shishib ketdi. Baytarga qo'ng'iroq qildik, hozir u troakar yordamida gazni chiqarib yuborishga harakat qilmoqda. 10. Kolxoz raisi shu oylik ishlab chiqarish natijalari to'g'risidagi hisobotni sabrsizlik bilan kutyapti. "Sezilarli yutuqlarga erishganimizni ko'rsatish uchun faqat rejani bajarishning o'zi yetarli emas, bundan ham ko'proq ish qilish bizning muqaddas burchimiz" - dedi u o'rinbosariga, tovush ohangini o'zgartirib. ** 29 1. Qilich qobiliyatli yigit bo'lib, qanchalik g'ayrat bilan ishlasa ham, saralash imtihonidan o'ta olmadi. Unga onasi shunday dedi: "Matematikang oqsoqligi uchun Yozuvchilar uyushmasida hisobchi sifatida ishlaydigan tog'ang Rozi akadan yordam so'rashing kerak." 2. Garchi Komil juda charchagan bo'lsa ham, uxlab qola olmadi, chunki qo'shni hovlidagi xo'roz tonggi soat ikkida o'tkir ovoz bilan qichqira boshlagan edi. Metroda u bilan birga ketayotgan shahar hokimining kotibiga u shunday dedi: "Mehnatkash insonlarni bunday tinimsiz bezovtalikdan himoya qiluvchi qonun bo'lishi kerak". 3. Qora teraklarimning asosiy shoxlarini kesishga haqingiz yo'q edi. Tirik daraxtning shox-shabbasini noo'rin mavsumda kesgan har qanday kishi unga jiddiy ziyon yetkazadi. Ehtimolki, mayib qilingan daraxtning ildiz tizimi chirib, bir-ikki yilda qurib qoladi. 4. Dastlabki qovun hosili bolalar shifoxonasiga mo'ljallangan bo'lsa ham, prezidentning Mashrab va uning do'stlarini bunchalik qattiq jazolashiga aslo hojat yo'q edi. Biroq Ertoyev urush davrida kolxoz mulkiga qo'l uzatganlarning holi ne kechishini hammaga ko'rsatib qo'ymoqchi edi. 5. Og'ir jinoyat sodir etgan kimsadek, Mashrab buvisining uyidagi yuqori qavatda yashirinib o'tirardi. Qorni och va eti sovqotgan bo'lsa ham, u yashiringan joyidan chiqishga jur'at eta olmadi. 6. Aslida, u qovunni o'zi uchun emas, qo'shni ko'chada yashovchi, o'zi juda hurmat qiladigan qiz Muyassar uchun olmoqchi edi. Muyassar yangi uzilgan, xushbo'y, sariq-yashil qovunlarni qanchalik yaxshi ko'rishini u o'ralashib yurib, qizning eng yaqin dugonasi bilan suhbatidan bilib qolgan edi. Uni xursand qilish uchun biror qovun olib kelishni o'zining burchi deb bildi. 7. U ehtimol hibsga olinib, sudga tortiladi va O'zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksining 129-moddasiga asosan, Husayn Boyqaro axloq tuzatish muassasasiga kamida uch yilga hukm qilinadi. 8. Iltimos, bayonnomaga barcha savollarga rostgo'ylik bilan javob berib, tergovchilardan hech narsa yashirmay, tergovni sezilarli darajada yordam berganimni qayd etib qo'ying. Hamkorligim evaziga jazom yengillashtirilishidan umidvorman. 9. Garchi kelgusida yengilroq jazo tayinlash bo'yicha tavsiya kiritish masalasini ko'rib chiqishimiz mumkin bo'lsa ham, amalda hamkorligingiz tergovga qanchalik yordam bergani hozircha noma'lum. Boshqacha aytganda, jazoni yengillashtirishni so'rash uchun hali juda barvaqt. 10. Haqiqiy jinoyatchi aniqlangach, tuman prokuraturasi quyidagicha buyruq berdi: "Arniyozov janoblarini zudlik bilan ozod qiling. Uning o'zidan va oilasidan uzr so'rashimiz, shuningdek, u yashaydigan jamoada hamda ishlaydigan zavodda uning yaxshi nomini tiklashimiz shart. ** 30 1. "Xotiningiz bir kechda yangi GAZ-24 mashinangizni vayron qilib, uydan qo'li yetgan barcha narsani - qimmatbaho gilamlar, mebellar, televizor, jamg'arma hisobvarag'i, barcha naqd pul va zargarlik buyumlarini olib, oshig'ining uyiga ko'chib o'tgan", - deganimda, u rangi oqarib, yozuv stoli ustidagi uning suratiga tikilib qoldi-da, shunday dedi: "O'g'ri bo'l, fohisha bo'l, ammo hech bo'lmaganda chegarangni bil!" 2. Yuqori martabali amaldorlar orasida bu sharmandali ayolni taniydiganlar bor. Muharriringizning hozirgina menga qanday vazminlik bilan gapirganiga qaraganda, hatto uning ham bu ayol bilan tanishligi bor ko'rinadi. 3. Odamlarimizning qandayligini bilasiz-ku. Ustiga kiyishga bitta shimi bo'lmasa ham, hech bo'lmaganda yilda bir marta baqiroq qo'shiqchilar ishtirokidagi nafis ziyofatni uyushtirmasa, tunda ko'ziga uyqu kelmadi. Hammasi oddiygina "Men sendan aslo kam emasman" degan prinsipga asoslangan. 4. Bugun gazetalarni hech kim o'qimaydi-ya! "Madaniyat uyi idorasida ochilmagan, o'qilmagan holda tog' bo'lib yotgan jurnallar va davriy nashrlarni ko'rishingiz kerak", - dedi Sharipov sarosimada. Vaqti-vaqti bilan bir chol kelib, juda toza, tegilmagan bu varaqlarni nosvoy o'rash uchun kulgili darajada arzon narxda sotib oladi. 5. Bir so'mlik kupyurani kamarimga yashirganimda, otam buni to'pib olib, meni yaxshigina kaltaklagan edi. Naq bir so'm uchun-a! 6. Nosvoy sotuvchilarning rastalari oziq-ovqat bozorining alohida bir burchagida joylashgan. Buning sababi - bu mazsiz, xunuk, jigarrang-yashil moddaning hidini hamma ham yoqtiravermaydi. 7. Hozirgina eshitdimki, oktabrning ikkinchi yarmi va noyabrning birinchi yarmi paxta terimi mavsumi emish! O'quvchilar, o'qituvchilar, yozuvchilar, san'atkorlar - hammasi dalada. Kunduzi qattiq mehnat qilishadi, kechqurunda esa nishonlashadi. Men ham shubhasiz ularga qo'shilishim kerak. Siz-chi? 8. Murodning Samarqandda do'stlari va qarindoshlari ko'p. Qayerga tosh otsangiz, ulardan biriga tegishi aniq. 9. Toshkentda, ayniqsa mehmonxona va restoranlarda idishdagi suv arzon emas. Uni "Sovuq ichimliklar" do'konidan sotib olib, shishasini qaytarib bersangiz, Toshkent suvi nafaqat mazali, balki ancha arzon ekanini ko'rasiz. 10. Kecha televizorda Ulug'bek tavalludining olti yuz yillik yubileyi bayramini kuzatdik, bu Samarqanddan to'g'ridan-ro'g'ri efirga uzatilgan ajoyib tantanali tadbir edi. Registon maydoni dunyoning turli burchaklaridan kelgan mehmonlar bilan to'la edi.